Sjoerd Koopman van Moyee Coffee

0

Aan tafel met…

Sjoerd Koopman van Moyee Coffee

Per dag wordt er in Nederland gemiddeld 6,5 miljoen liter koffie gedronken. Op jaarbasis is dat circa 150 liter koffie per persoon. Een kopje koffie is ongeveer 125 ml. Dat betekent dat we gemiddeld drie kopjes koffie per persoon per dag drinken. Nederlanders houden dus wel van koffie! Naast dat het lekker is om te drinken, heeft koffie een grote economische waarde. Het is na ruwe olie namelijk het meest waardevolle exportproduct voor ontwikkelingslanden.

Nu is er een relatief nieuwe speler op de markt, Moyee Coffee. Het bedrijf werd in 2013 opgericht voor Guido van Staveren van Dijk. Ze begonnen niet om de koffie, maar om de wereld een beetje beter achter te laten, dan dat het nu is. Zij produceren dan ook niet zomaar koffie, maar heuse fairchain koffie!

Ik loop het kantoor in van Moyee Coffie en Sjoerd komt me al tegemoet. Hij wil me net een kopje koffie aanbieden, als hij ziet dat ik zwanger ben. ‘Mag je nog koffie of heb je liever een kopje thee?’ vraagt hij. Nu drink ik geen koffie, maar ja dat kun je natuurlijk niet zeggen. Mijn man moest hier van tevoren hartelijk om lachen. Ga je iemand interviewen over heerlijke koffie, ga je het niet eens proeven! (Hij is zelf gek op koffie) Ik krijg een lekker kopje thee. Sjoerd moest wel even zoeken naar een thee mok. Tja, zeg ik, het is ook eigenlijk vloeken in de kerk!

Maar wat is dat dan, FairChain? Ik vraag het aan Sjoerd Koopman, werkzaam bij Moyee Coffee (verder Moyee). FairChain, of een eerlijke keten, begint Sjoerd enthousiast zijn uitleg, kijkt naar het verduurzamen van de hele keten. Van boon tot de vloeibare lekkernij die je kunt drinken. Het bestaat uit drie pijlers waar we naar kijken; economisch, sociaal en ecologisch. Op economisch vlak, en daar richten wij ons nu voornamelijk op, willen wij lokaal waarde toevoegen aan het product. Zorgen dat de waarde in het land van herkomst blijft. Op sociaal vlak kijken we hoe we het daar (in ons geval Ethiopië) zo kunnen organiseren dat we met de boer, de handelaren eigenlijk alle betrokken lokale mensen kunnen kijken hoe we hun productie kunnen verbeteren. Niet per se door ze meer geld te geven, maar juist ook door te kijken wat ze nodig hebben. Wat moet er gebeuren, wat hebben ze nodig? Dat kan variëren van het uitwisselen van kennis op gebied van landbouw, het aanleggen en onderhouden van wegen of het bouwen van een lokale dokterspost. Op ecologisch vlak kijken wij hoe je omgaat met het land. Hoe zorg je ervoor dat het land vruchtbaar blijft, dat de kwaliteit gewaarborgd blijft. Dit doen wij o.a. door intercropping. Wat wil zeggen dat we meerdere soorten gewassen planten op eenzelfde stuk land. Daarnaast kijken we naar herbebossing. In plaats van oerwouden te kappen voor plantages, willen wij juist bossen terug planten. Levert meteen een CO2 reductie op!

Wauw dat lijkt me nogal een grote onderneming?! Ja, als je het zo achter elkaar zegt wel he, zegt Sjoerd. Maar zoals iedereen kunnen we niet alles tegelijkertijd. Nee, dat klopt, zeg ik. Maar elke stap is er een. En jullie richten je nu voornamelijk op het economische gedeelte. Kun je daar wat meer over vertellen? Zeker, zegt Sjoerd. Kort gezegd is het nu zo dat de koffiebonen goedkoop worden verworven, snel worden geëxporteerd, verwerkt en met grote winst wordt verkocht. Nu halen we dus heel snel de groene boon uit het land, branden en verpakken de boon in het westen. Met als gevolg dat het meeste van de opbrengt, de winst voor het westen is. Echter, als de koffie wordt gebrand en verpakt in het land van herkomst, verdriedubbelt dat de opbrengst voor zo’n land. Kijk, gaat Sjoerd verder, koffie is na olie het meest waardevolle exportproduct van ontwikkelingslanden. In Ethiopië is zelfs één op de vier mensen economisch afhankelijk van koffie. Toch verdwijnt er op dit moment 85% van de totale waarde uit het land en verdwijnt in naar het westen. Wij geloven in ‘traid over aid’.

Traid over aid? Wat bedoel je daarmee? Dat wil zeggen dat we willen handelen met de mensen daar over hun producten in plaats van ze ontwikkelingshulp te geven. Nu ontvangt een land als Ethiopië zo’n 3 miljard dollar per jaar aan ontwikkelingshulp. Terwijl je met het lokaal branden en verpakken van koffiebonen je hun winst kunt verdriedubbeld en je dus aanzienlijk minder tot geen ontwikkelingshulp meer zou hoeven geven. Het snelle uitvoeren van de groene koffieboon is echt problematisch voor het land. Ze voegen namelijk geen waarde toe aan hun grondstoffen. Dit terwijl ze als ze de boon bewerken tot eindproduct, er veel meer winst uit kunnen halen. Vroeger hadden we in Nederland bijvoorbeeld veel graan en hop. Gelukkig hebben wij dit niet meteen uitgevoerd, maar hebben wij hier een eindproduct als brood en bier van gemaakt. Hier kun je namelijk veel meer winst uit halen.

Hoe doen jullie dat dan, waarde toevoegen aan het product in het land zelf? Onze focus ligt met name op het branden en verpakken van de koffie in het koffieland zelf, verteld Sjoerd. Sinds vorig jaar hebben we samen met een Ethiopische partner een fabriek geopend in Ethiopië, waar we zo’n 800.000 kilo koffiebonen per jaar kunnen roosteren. Het is de eerste ISO-gecertificeerde branderij in Ethiopië en de op één na grootste in Afrika (de grootste staat in Zuid-Afrika). We willen hen graag helpen om hun eigen secundaire economie op te bouwen. Kwa omzet is het nu nog een druppel op een gloeiende plaat, maar zoals gezegd, elke stap is er een. Op den duur willen we tot 90% van de koffiebonen daar branden.

Jullie zijn niet FairTrade gecertificeerd? Maar in mijn ogen lijkt het wel een beetje op wat jullie doen. Ja, deels overlapt het wel, zegt Sjoerd. FairChain gaat alleen verder. Ik zal het uitleggen aan de hand van een voorbeeld. Vroeger had een boer bijvoorbeeld een bananenboom, een varken en een koffieplant. Toen zei FairTrade jullie krijgen van ons 10% meer voor jullie boon als je via ons handelt. Dat wil de boer wel, is meer geld! Dan zeggen ze, je krijgt nog meer, als je meer koffieplanten hebt. Logisch. Dus de boer doet zijn bananenboom en zijn varken weg en neemt meer koffieplanten. Lange tijd heeft hij meer inkomen en gaat alles goed. Dan ineens gaat de koffieprijs omlaag en heeft de boer in plaats van 10% meer omzet, ineens 20% minder omzet. Maar nu heeft hij geen bananenboom of varken om op terug te vallen en zijn familie te eten te geven. Wij kijken naar de hele keten, dat de boer d.m.v. intercropping meerdere gewassen heeft, de bonen lokaal gebrand en verpakt worden. Dit levert meer stabiliteit op en werkgelegenheid. De impact wordt daardoor groter.

Fairtrade koffie is een respectabel idee, gaat Sjoerd verder, wat lokale ondernemers van een minimumprijs verzekert in ruil voor het groeien en exporteren van ongebrande koffiebonnen naar koffiedrinkende landen. Het is een goede eerste stap, maar het impact hiervan is minder dan we gehoopt hadden. Het dringt armoede terug op een zeer bescheiden schaal. We zijn een 50/50 onderneming, wat inhoudt dat Moyee en de ondernemers ieder de helft bezitten. De ondernemers zorgen voor het branden en Moyee voor de verkoop. Het is een echte productie-consumptie relatie

Dus FairTrade is eigenlijk niet zo goed, vraag ik? Dat wil ik ook weer niet zeggen, zegt Sjoerd. Voor zo’n 20-30 jaar ging het heel goed en hebben ze veel goed gedaan. Ze hebben vooral veel bewustwording gecreëerd.

Ik zie ook geen biologisch keurmerk op jullie koffieverpakkingen staan. Betekend dit dat jullie niet biologisch werken? In tegenstelling, zegt Sjoerd. Dit doen we o.a. door intercropping wat zeer goed is voor het ecosysteem en we kijken hoe we het land goed kunnen behouden. Dit kan door bijvoorbeeld het braak te laten liggen of door kennis over landbouw te delen met andere landen. Ook planten we bomen terug. Verder werken we zonder pesticiden. Dat is eigenlijk ook niet nodig daar en hebben ze daar bijna geen geld voor pesticiden.

Maar als je biologisch werkt is het toch verplicht om het groene blaadje te dragen op je producten? O geen idee, voor ons niet, zegt Sjoerd. Zo’n keurmerk kost algauw 10.000 euro. Dat is een hoop geld, dat we liever investeren in het land zelf.

Hebben jullie zelf ook plantages? Nee, die hebben we niet. We kopen onze koffiebonen in bij tussenhandelaren. Oke, zegt ik, maar hoe weet je dan waar je boon vandaan komt? Ethiopië is een zeer bureaucratisch land, verteld Sjoerd. Wel is het nu al zo ver dat we kunnen traceren uit welk gebied de bonen vandaan komen. De volgende stap is dat we weten van welke boer het komt. Het is een lange weg, en je moet wel een lange adem hebben, maar het is het zeker waard.

Komen jullie dan weleens op een plantage? Ja, dat wel, zegt Sjoerd. We weten uit welke regio onze bonen komen en daar bezoeken we regelmatig de plantages. Dan zie je ook hoe het er daaraan toe gaat.

Hoe zit het met kinderarbeid/slavernij op koffiebonen plantages? Die komt als het goed is niet voor, zegt Sjoerd. 100% garantie kan ik helaas niet geven. Wanneer wij een plantage bezoeken zien we vaak dat er helemaal geen kinderen rondlopen. Zeker niet wanneer het schooltijd is. Uit school zie je weleens wat kinderen rondlopen, maar niet werken. In het oogstseizoen zie je wel meer kinderen die na schooltijd helpen met oogsten. Ik zou het niet als kinderarbeid of slavernij willen bestempelen, maar meer als een bijbaan die zij hebben. Net zoals een krantenwijk die kinderen hier hebben. Ik weet ook niet of het helemaal te vergelijken is het onze standaarden. Daar is het heel gebruikelijk om als kind mee te helpen. Sterker nog, in Nederland helpen de kinderen van boerenfamilies ook nog heel vaak mee op het land of in de stallen. Kinderarbeid was tot zo’n 100 jaar geleden in Nederland heel normaal. We kunnen niet verwachten van een land als Ethiopië dat ze van de een op de andere dag een andere of westerse gedachtegoed erop na gaan houden. Wij deden er zelf ook super lang over om onze ideeën om te draaien. We pleiten natuurlijk wel voor een kinderarbeid vrije plantages en slavernij tolereren wij helemaal niet!

Is het bij jullie ook zo dat op is op? Oftewel wat gebeurt er als de vraag het aanbod overstijgt? Sjoerd lacht. Tja.. dan doen we ons werk goed en moeten we snel meer gaan inkopen.

Bij chocolade is het zo dat een boon van het ene land heel anders smaakt dan en boon uit een ander land. Is dat ook zo voor de koffieboon? Ja, zegt Sjoerd, dat is ook bij koffiebonen zo. Het verschil zit hem, naast de klimaatverschillen, ook in het soort intercropping dat plaatsvindt. De bonen in Afrika worden vaak samen met fruit geteeld, waardoor je een meer fruitige smaak krijgt en de bonen in Azië bijvoorbeeld, worden vaak samen met kruiden als kruidnagel of peper geteeld, waardoor je een meer peper/ pittige smaak krijgt.

Zijn jullie een soort van ‘open source’? Delen jullie jullie kennis met anderen die ook fairchain willen gaan produceren? Ja dat doen we, zegt Sjoerd trots. Ons doel is om de keten FairChain te maken en die impact wordt alleen maar groter als meer bedrijven dit gaan doen. Niet alleen koffiebedrijven, maar allerlei soorten bedrijven.

Nog een laatste vraag, hebben jullie nog toekomstdromen of plannen? Daar gaat Sjoerd even voor zitten. Toekomst dromen.. Het zou te gek zijn als we grote bedrijven zo ver krijgen dat zij ook op deze manier gaan werken. Op een FairChain manier koffie gaan produceren. Het zou gaaf zijn als we de ‘Illy’ van de duurzame koffie worden. We willen graag anderen inspireren, ook buiten de koffie sector. Ik zie al bedrijven die bijvoorbeeld bamboeframes maken voor fietsen. Die frames laat hij maken in het land van oorsprong en hier zet hij alleen de wielen eronder. Gaaf toch!

‘Wake up and smell the coffee with us!’ Hoe? Door hun koffie te kopen. Waar? Online of bij de Marqt in Amsterdam. Er zijn ook al diverse horecagelegenheden waar je terecht kunt voor een heerlijk kopje FairChain koffie van Moyee zoals de Hoftuin, de Nieuwe Poort en Instock.

Over Sjoerd Koopman:

Vader van twee kinderen en was hiervoor lange tijd werkzaam bij Nestlé, waar hij verantwoordelijke was voor duurzaamheid. Hij zag eigenhandig hoe Tony Chocolonely een impact maakte op het grote concern, maar voor zijn gevoel ging het niet snel genoeg en was de impact niet groot genoeg. Hij nam ontslag en ging op zoek naar iets dat beter bij hem paste. En zie daar, hij kwam Guido tegen, de klik was er en samen gingen ze verder met Moyee Coffee.

Meer informatie over Moyee of de koffie online bestellen:
http://www.moyeecoffee.com

Meer informatie:
http://www.knvkt.nl/de-nederlandse-koffie-en-theemarkt

http://files.smart.pr/ab/ebd410b57a11e68331b9923a31f96f/Persbericht-Moyee-Coffee-Impact-Report.pdf

http://www.wrmmagazine.nl/fairchain-koffie/

Meer over ISO-certificering:
http://www.isoregister.nl/Home.html

Afbeelding geleend van:
http://www.fusement.nl/portfolio/a-coffee-revolution/

Share.

About Author